মাত্ৰ এজাক ধাৰাষাৰ বৰষুণ। তাৰ পিছতেই হাহাকাৰময় পৰিস্থিতি। পথ নে নদী চিনি পোৱাটো টান হৈ পৰে। যান-বাহন আধা ডুবা অৱস্থাত, পদপথ বিলীন হৈছে ঘোলা পানীত, আৰু ঘৰৰ ভিতৰত সোমাই পৰিছে নৰ্দমাৰ লেতেৰা আৱৰ্জনা।
এইয়া কেৱল আমাৰ গুৱাহাটী মহানগৰীৰেই চকুৰ পানী-নাকৰ পানী এক হোৱা পৰিচিত ছবি নহয়; বৰঞ্চ আজিৰ তাৰিখত সমগ্ৰ বিশ্বৰে সৰু-বৰ প্ৰায়বোৰ আধুনিক মহানগৰীৰে ই এক জলন্ত আৰু অভিশপ্ত বাস্তৱ। কৃত্ৰিম বানপানী (Urban Flooding) এতিয়া কেৱল এটা আঞ্চলিক সমস্যা হৈ থকা নাই, ই এক গোলকীয় মহামাৰীত পৰিণত হৈছে।
কিন্তু কিয়? মানুহে চন্দ্ৰ-মঙললৈ মহাকাশযান পঠিয়াব পৰা প্ৰযুক্তিৰ অধিকাৰী হোৱাৰ পিছতো নিজৰ চহৰখনক এজাক বৰষুণৰ পানীৰ পৰা ৰক্ষা কৰিব পৰা নাই কিয়? ইয়াৰ আঁৰত আছে ৪টা মূল কাৰণ আৰু মানুহৰ সীমাহীন লোভ।
বিশ্বজুৰি ত্ৰাস সৃষ্টি কৰা কেইটামান ভয়ংকৰ উদাহৰণ:
কেৱল গুৱাহাটীৰ অনিল নগৰ বা নবীন নগৰেই নহয়, বিশ্বৰ আটাইতকৈ উন্নত বুলি দাবী কৰা মহানগৰসমূহো প্ৰকৃতিৰ ৰুদ্ৰৰূপৰ সন্মুখত আঠু কাঢ়িবলৈ বাধ্য হৈছে:
ইউৰোপৰ জাৰ্মানী আৰু বেলজিয়াম (২০২১-২২ ৰ ভয়াৱহতা): বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিৰ শিখৰত থকা জাৰ্মানীৰ দৰে দেশৰ কেইবাখনো চহৰ এজাক বৰষুণতে তচনচ হৈ পৰিছিল। নদীৰ মথাউৰি আৰু কৃত্ৰিম নলাই ধাৰাষাৰ বৰষুণৰ পানী ধৰি ৰাখিব নোৱাৰাৰ বাবে শ শ লোকে প্ৰাণ হেৰুৱাব লগা হৈছিল।
যুক্তৰাজ্যৰ লণ্ডন মহানগৰী: টেমছ নদীৰ পাৰৰ এই ঐতিহাসিক চহৰখন এতিয়া সঘনাই কৃত্ৰিম বানৰ কৱলত পৰে। অতি পুৰণি নৰ্দমা ব্যৱস্থাই আধুনিক জনসংখ্যাৰ বোজা আৰু বৰ্ধিত বৰষুণৰ পানী নিষ্কাষণ কৰিব নোৱাৰাৰ বাবে মেট্ৰ’ ৰেল ষ্টেচন পৰ্যন্ত পানীত ডুবি যায়।
ভাৰতৰ ‘চিলিকন ভেলী’ বেংগালুৰু আৰু বাণিজ্য নগৰী মুম্বাই: ভাৰতৰ প্ৰযুক্তিৰ প্ৰাণকেন্দ্ৰ বেংগালুৰুৰ তথ্য প্ৰযুক্তি পার্কসমূহ বা আইটি কৰ্মচাৰীসকলক অলপতে ট্ৰেক্টৰৰে উদ্ধাৰ কৰিবলগীয়া পৰিস্থিতি হৈছিল। ইয়াৰ একমাত্ৰ কাৰণ আছিল চহৰখনৰ শতাধিক প্ৰাকৃতিক হ্ৰদ বা জলাশয় বেদখল কৰি বহুতলীয়া অট্টালিকা নিৰ্মাণ কৰা। আনহাতে, মুম্বাইৰ বাৰ্ষিক বানপানীৰ মূল খলনায়ক হ’ল প্লাষ্টিক আৱৰ্জনা, যিয়ে চহৰখনৰ ব্ৰিটিছকালীন ড্ৰেইনেজ ব্যৱস্থা সম্পূৰ্ণৰূপে স্তব্ধ কৰি পেলায়।
মহানগৰী ধ্বংসৰ চাৰিটা কালান্তক কাৰণ:
১/ অনিয়ন্ত্ৰিত প্ৰব্ৰজন আৰু জনসংখ্যাৰ বোজা:
গাৱঁৰ পৰা চহৰলৈ কৰ্মসংস্থাপনৰ সন্ধানত অহা মানুহৰ সোঁতে চহৰসমূহৰ ধাৰণক্ষমতা (Carrying Capacity) পাৰ কৰি পেলাইছে। যিখন চহৰ ১ লাখ মানুহৰ বাবে পৰিকল্পনা কৰা হৈছিল, তাত এতিয়া ১০ লাখ মানুহে বসবাস কৰে। ইয়াৰ ফলত খালী ঠাইবোৰত কংক্ৰিটৰ অৰণ্য গঢ়ি উঠিছে, যিয়ে বৰষুণৰ পানী মাটিত শোষিত হ’বলৈ কোনো পথেই বাকী ৰখা নাই।
২/ প্ৰাকৃতিক জলাশয় ধ্বংসৰ আত্মঘাতী খেল:
প্ৰতিখন চহৰৰে পানী জমা হোৱাৰ বাবে প্ৰকৃতিয়ে কিছুমান জলাশয়, বিল বা আৰ্দ্ৰভূমি (Wetlands) উপহাৰ দিছিল। আমাৰ গুৱাহাটীৰ বাবে যেনেকৈ ‘দীপৰ বিল’ বা ‘চচল’, তেনেকৈয়ে বেংগালুৰুৰ হ্ৰদসমূহ আছিল চহৰখনৰ স্পঞ্জৰ দৰে। কিন্তু অট্টালিকা, হোটেল বা উদ্যোগ নিৰ্মাণৰ স্বাৰ্থত এই জলাশয়সমূহ পুতি পেলোৱা হ’ল। পানীয়ে এতিয়া নিজৰ আশ্ৰয়স্থল হেৰুৱাই মানুহৰ ড্ৰয়িং ৰূমত সোমাবলৈ বাধ্য হৈছে।
৩/ অপৰিপক্ক পৰিকল্পনা আৰু অকামিলা নলা-নৰ্দমা:
চহৰসমূহৰ ড্ৰেইনেজ ব্যৱস্থাৰ কোনো বৈজ্ঞানিক ভিত্তি নাই। কাইলৈৰ জনসংখ্যা কি হ’ব বা বতৰৰ পৰিৱৰ্তনে কেনে ৰূপ ল’ব, তাক চিন্তা নকৰাকৈয়ে কেৱল বৰ্তমানৰ বাবে ঠেক নলা কিছুমান নিৰ্মাণ কৰা হয়। যিবোৰ নলাৰে পানী ওলাই যাব লাগে, উপযুক্ত ঢাল (Gradient) নথকাৰ বাবে সেইবোৰ ওলোটাই নদীৰ পানী চহৰলৈ সুমুৱাই অনাৰ পথহে হৈ পৰে।
৪/ প্লাষ্টিক নামৰ ‘ধীৰ বিষ’ (Slow Poison):
আমাৰ ব্যৱহাৰিক জীৱনৰ অংগ হৈ পৰা এবাৰ ব্যৱহাৰযোগ্য প্লাষ্টিক (Single-use plastic) এতিয়া আমাৰ ডিঙিৰ ফান্দ। পানীৰ বটল, চিপছৰ পেকেট, পলিথিন বেগ আদিবোৰ গৈ নলা-নৰ্দমাত আৱদ্ধ হৈ পানী নিষ্কাষণৰ পথ সম্পূৰ্ণ বন্ধ কৰি পেলায়।
জানিও নজনাৰ ভাও: কাইলৈৰ বাবে শ্মশান, আজিৰ বাবে সম্পত্তিৰ লোভ!
আটাইতকৈ উদ্বেগজনক বিষয়টো হ’ল— এই সকলোবোৰ কথা চৰকাৰ, প্ৰশাসন আৰু সচেতন সমাজৰ প্ৰতিজন নাগৰিকে ভালদৰে জানে। বিজ্ঞান আৰু তথ্যই আমাক সকলো দেখুৱাই দিছে। কিন্তু তাৰ পিছতো কাৰ্যক্ষেত্ৰত আমি শূন্য। কিয়?
ইয়াৰ উত্তৰটো অতি নিৰ্মম। আমাৰ সমাজখন এতিয়া ক্ৰমান্বয়ে "ভোগবাদী" আৰু "স্বাৰ্থপৰ" হৈ পৰিছে।
সম্পত্তি আৰু উপাৰ্জনৰ লোভ: যিকোনো উপায়েৰে মাটি দখল কৰা, জলাশয় পুতি কেইবামহলীয়া অট্টালিকা সাজি কোটি টকা উপাৰ্জন কৰাৰ চিন্তাই মানুহক অন্ধ কৰি পেলাইছে।
ভৱিষ্যতহীন চিন্তা: "মোৰ জীৱনকালটো পাৰ হৈ গ’লেই হ’ল, পিছৰ প্ৰজন্মৰ কি হ’ব মোৰ চোৱাৰ প্ৰয়োজন নাই"— এই ভয়ংকৰ মানসিকতাই আমাক গ্ৰাস কৰিছে। গোলকীয় উষ্ণতা বৃদ্ধি (Global Warming) ৰ বাবে বতৰৰ চৰিত্ৰ সলনি হৈছে, কম সময়ত অতিপাত বৰষুণ হৈছে, অথচ আমি এতিয়াও বৰ্তমানৰ স্বাৰ্থতে প্ৰকৃতিৰ বুকুত কুঠাৰঘাত কৰি আছোঁ।
সামৰণি মন্তব্য:
প্ৰকৃতিয়ে কেতিয়াও কাৰো ধাৰ ধৰি নাৰাখে। আজি আমি যি জলাশয় দখল কৰিছোঁ, কাইলৈ প্ৰকৃতিয়ে আমাৰ ঘৰখনকে জলাশয়লৈ ৰূপান্তৰিত কৰিব। সময় থাকোতেই যদি আমি আমাৰ লোভ সংযত নকৰো আৰু চহৰ পৰিকল্পনাত প্ৰকৃতিক সংগী কৰি নলওঁ, তেন্তে এদিন এজাক বৰষুণেই আমাৰ আধুনিক সভ্যতাক উটুৱাই লৈ যাবই।
প্ৰশ্ন হয়— বিজ্ঞানৰ ইমান উত্তৰণৰ পিছতো মানুহ নামৰ আটাইতকৈ বুদ্ধিমান প্ৰাণীটোৱে নিজৰ ধ্বংস নিজে মাতি আনিবলৈ আৰু কিমান দিন অপেক্ষা কৰিব?
