২০২৬ ৰ এছিয়ান গেমছত পোনপটীয়া প্ৰৱেশ ভাৰতীয় ক্রিকেট দলৰ
২০২৬ ৰ এছিয়ান গেমছত পোনপটীয়া প্ৰৱেশ ভাৰতীয় ক্রিকেট দলৰ
বিশেষ প্ৰতিবেদন, প্ৰাইম অসম
গুৱাহাটী, ২০ জুলাই : আগতে ‘ডাৱৰ বিস্ফোৰণ’ বা ‘ক্লাউডবাৰ্ষ্ট’ (Cloudburst) শব্দটো শুনিলেই আমাৰ চকুৰ আগত ভাঁহি উঠিছিল উত্তৰাখণ্ড, হিমাচল প্ৰদেশ নাইবা কাশ্মীৰৰ দৰে পশ্চিম হিমালয়ৰ দুৰ্গম পাহাৰীয়া অঞ্চলবোৰৰ ছবি। কিন্তু সময় সলনি হৈছে। এতিয়া এই ভয়ংকৰ প্ৰাকৃতিক দুৰ্যোগে আমাৰ চুবুৰীয়া ৰাজ্য অৰুণাচল প্ৰদেশ, মেঘালয় আৰু নাগালেণ্ডৰ পাহাৰীয়া বুকুটো সঘনাই তাণ্ডৱ চলাবলৈ লৈছে। পাহাৰৰ এই তাণ্ডৱৰ হেতু ভুক্তভোগী হৈ পৰিছে অসম। হঠাতে অহা অভূতপূৰ্ব ঢলে অসমত সৃষ্টি কৰিছে বিধ্বংসী বানপানীৰ (Flash Flood)।
কিন্তু আচলতে কি এই ডাৱৰ বিস্ফোৰণ? ইয়াৰ বাবে কোন দায়ী ? বতৰ বিজ্ঞানৰ অন্তৰালৰ ৰহস্যই বা কি? ‘প্ৰাইম অসম’ৰ এই বিশেষ প্ৰতিবেদনত বিষয়টো সহজকৈ বুজি লওঁ আহক।
---
### ডাৱৰ বিস্ফোৰণ কি? আকাশত সঁচাকৈয়ে বোমা ফাটে নেকি?
সাধাৰণ মানুহৰ ধাৰণা হ’ব পাৰে যে আকাশত থকা ডাৱৰ এটা বোমাৰ দৰে ফাটি যায়। কিন্তু বিজ্ঞানৰ ভাষাত কথাটো তেনেকুৱা নহয়। ই হৈছে অতি কম সময়ৰ ভিতৰত এটা অতি সৰু অঞ্চলত হোৱা অস্বাভাৱিক ধৰণৰ মুষলধাৰ বৰষুণ।
বতৰ বিজ্ঞানৰ সংজ্ঞা অনুসৰি, যদি প্ৰায় ২০ ৰ পৰা ৩০ বৰ্গ কিলোমিটাৰৰ এটা নিৰ্দিষ্ট এলেকাত ১ ঘণ্টাত প্ৰায় ১০০ মিলিমিটাৰ (১০ চেণ্টিমিটাৰ) বা তাতকৈ বেছি বৰষুণ হয়, তেন্তে তাক ডাৱৰ বিস্ফোৰণ বোলা হয়। ইয়াৰ ফলত ক্ষন্তেকতে পাহাৰীয়া নদী বা জুৰিৰ বুকু পানীৰে ওফন্দি পৰে আৰু তীব্ৰ বেগেৰে তললৈ নামি আহে, যাক ‘ফ্লেছ ফ্লাড’ (Flash Flood) বা আকস্মিক বান বুলি কোৱা হয়।
কেনেকৈ ঘটে এই ঘটনা? (বিজ্ঞানৰ দৃষ্টিৰে)
এই সমগ্ৰ প্ৰক্ৰিয়াটোত বায়ুমণ্ডলৰ উত্তাপ আৰু জলীয় বাষ্পৰ চাপ গভীৰভাৱে জড়িত :
জলীয় বাষ্পৰ পৰিমাণ বৃদ্ধি : গোলকীয় উষ্ণতা বৃদ্ধিৰ বাবে আমাৰ ওচৰৰে বংগোপসাগৰৰ পানী বেছিকৈ বাষ্পীভূত হৈছে। ফলত বতাহে প্ৰচুৰ পৰিমাণে জলীয় বাষ্প কঢ়িয়াই আনে।
পাৰ্বত্য অঞ্চলৰ বাবে বাধা : এই জলীয় বাষ্পপূৰ্ণ গৰম বতাহজাক যেতিয়া উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ ওখ পাহাৰবোৰত খুন্দা খায়, তেতিয়া ই থিয়কৈ ওপৰলৈ উঠিবলৈ বাধ্য হয়।
‘কিমুলোনিম্বাছ’ ডাৱৰৰ সৃষ্টি : ওপৰৰ ঠাণ্ডা বায়ুৰ সংস্পৰ্শলৈ অহাৰ লগে লগে এই বিশাল জলীয় বাষ্পখিনি অতি কম সময়তে ঘনীভূত হৈ একো একোটা উলম্ব পাহাৰসদৃশ ডাৱৰৰ সৃষ্টি কৰে, যাক বিজ্ঞানৰ ভাষাত Cumulonimbus cloud বোলা হয়।
পানীৰ চাপ আৰু আকস্মিক পতন : কেতিয়াবা পাহাৰৰ তলৰ পৰা যোৱা তীব্র বতাহৰ সোঁতে (Updraft) এই ডাৱৰৰ পানীখিনিক তললৈ সৰি পৰিবলৈ নিদি ওপৰতে ধৰি ৰাখে। কিন্তু পানীৰ ওজন যেতিয়া অতিমাত্ৰা বাঢ়ি যায়, তেতিয়া বতাহৰ সোঁতে আৰু তাক ধৰি ৰাখিব নোৱাৰে। ফলত লাখ লাখ লিটাৰ পানী মাত্ৰ কেইমিনিটমানৰ ভিতৰতে ধাৰাষাৰভাৱে তললৈ খহি পৰে।
অতিমাত্ৰা জলীয় বাষ্প, বন ধ্বংস নে পাহাৰ খণ্ডন ; আচল কাৰণ কি?
প্ৰশ্ন হয়, এই বিপৰ্যয়ৰ বাবে কেৱল বতৰেই দায়ীনে? উত্তৰ হ’ব— নহয়। ডাৱৰ বিস্ফোৰণ যদি বতৰৰ কাৰণে হৈছে, তেন্তে ইয়াৰ বিৰূপ প্ৰভাৱ আৰু বিধ্বংসী ৰূপৰ বাবে মানুহেই দায়ী। ইয়াত তিনিটা মুখ্য উপাদানে অনুঘটক হিচাপে কাম কৰিছে:
১/ জলবায়ু পৰিৱৰ্তন (Climate Change):
গোলকীয় উষ্ণতা বৃদ্ধিৰ বাবে বতৰৰ চৰিত্ৰ সলনি হৈছে। আগতে যি বৰষুণ ৫-৬ দিন ধৰি লাহে লাহে হৈছিল, এতিয়া জলীয় বাষ্পৰ অতিমাত্ৰা চাপৰ বাবে সেই গোটেই পানীখিনি মাত্ৰ ১ বা ২ ঘণ্টাতে একেলগে খহি পৰে।
২/ অনিয়ন্ত্ৰিত পাহাৰ খণ্ডন আৰু বন ধ্বংস:
অৰুণাচল, মেঘালয় বা নাগালেণ্ডৰ পাহাৰসমূহত উন্নয়নৰ নামত চলোৱা অনিয়ন্ত্ৰিত পাহাৰ কটা আৰু বনাঞ্চল ধ্বংসই মাটিক একেবাৰে দুৰ্বল কৰি পেলাইছে। গছ-গছনি নথকাৰ বাবে বৰষুণৰ পানী মাটিয়ে শুহি ল’ব নোৱাৰে, ফলত সকলো পানী তীব্র গতিত তললৈ বৈ আহে আৰু লগত ধুমুহাৰ দৰে উটুৱাই লৈ আহে পাহাৰৰ শিল-মাটি। শেহতীয়াকৈ চুবুৰীয়া ৰাজ্যকেইখনত হোৱা ভয়াৱহ ভূমিস্খলন ইয়াৰেই প্ৰমাণ।
৩/ নামনি অংশ অৰ্থাৎ অসমত ইয়াৰ মাৰাত্মক প্ৰভাৱ:
পাহাৰত ডাৱৰ বিস্ফোৰণ হোৱাৰ লগেলগে অসমত বিধ্বংসী বানপানীৰ সৃষ্টি হয় ৷ ইয়াৰ কাৰণটো হ’ল— পাহাৰৰ পৰা খহি অহা কোটি কোটি টন শিল, বালি, মাটি আৰু গছ-গছনি আদি পাহাৰীয়া নদীসমূহে উটুৱাই আনি নামনিৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ আৰু ইয়াৰ উপনৈসমূহৰ বুকুত পেলায়হি। ইয়াৰ ফলত নদীসমূহৰ তলিও ক্ৰমান্বয়ে বাম হৈ পৰিছে। ফলস্বৰূপে, পাহাৰত ডাৱৰ বিস্ফোৰণৰ দৰে ঘটনা ঘটিলেই সেই অতিৰিক্ত পানী ধৰি ৰখাৰ ক্ষমতা আমাৰ নদীসমূহৰ নাথাকে আৰু পলকতে অসমৰ ইখনৰ পিছত সিখন জিলা বানৰ কৱলত পৰে।
সামৰণি:
প্ৰকৃতিৰ বুকুত মানুহে চলোৱা অবাধ ধ্বংসলীলা আৰু জলবায়ু পৰিৱৰ্তনৰ ভয়ংকৰ পৰিণাম হৈছে এই ডাৱৰ বিস্ফোৰণ। যদি এতিয়াই পাহাৰ সংৰক্ষণ, বৈজ্ঞানিক পদ্ধতিৰে পথ নিৰ্মাণ আৰু গোলকীয় উষ্ণতা বৃদ্ধি প্ৰতিহত কৰাৰ ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰা নহয়, তেন্তে ভৱিষ্যতে উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চল তথা অসমত এই প্ৰাকৃতিক দুৰ্যোগে ইয়াতকৈও ভয়ংকৰ ৰূপ ধাৰণ কৰিব। প্ৰকৃতিৰ সতৰ্কবাণীক আমি আৰু কিমান দিন আওকাণ কৰিম, সেয়াহে এতিয়া আটাইতকৈ ডাঙৰ প্ৰশ্ন।
